प्रा. डा. अञ्जय कुमार मिश्रद्वारा दारु सलाम विश्वविद्यालयको अन्तर्राष्ट्रिय सम्मेलनमा मुख्य वक्तव्य

काठमाडौं ३० जेष्ठ

नेपालका व्यवस्थापन विज्ञानका अग्रणी विद्वान् तथा मधेश विश्वविद्यालयका डिन प्रा. डा. अञ्जय कुमार मिश्रले दारु सलाम विश्वविद्यालयद्वारा आयोजित “Global Conference on Entrepreneurship and Innovation 2026” मा अनलाइन माध्यमबाट मुख्य वक्ताका रूपमा सम्बोधन गरेका छन्। नेपालबाट अन्तर्राष्ट्रिय शैक्षिक तथा अनुसन्धान मञ्चमा सहभागी हुँदै उनले “Innovation Management and Digital Transformation in Modern Enterprises” विषयमा मुख्य प्रस्तुति दिएका हुन्।

सम्मेलनमा डा. मिश्रले आधुनिक उद्यमहरूमा नवप्रवर्तन व्यवस्थापन, डिजिटल रूपान्तरण, दिगो विकास, जिम्मेवार शिक्षा तथा अनुसन्धान–आधारित ज्ञान हस्तान्तरणबीचको अन्तरसम्बन्धलाई विशेष रूपमा उजागर गरे। उनका अनुसार आजको प्रतिस्पर्धात्मक विश्वमा संस्था, विश्वविद्यालय तथा उद्यमहरू केवल परम्परागत कार्यशैलीमा सीमित रहेर दीर्घकालीन सफलता हासिल गर्न सक्दैनन्। प्रविधि, तथ्यांक, नेतृत्व, अनुसन्धान, नवप्रवर्तन तथा सामाजिक उत्तरदायित्वलाई एउटै प्रणालीमा समाहित गर्न सके मात्र दिगो प्रतिस्पर्धात्मक क्षमता विकास गर्न सम्भव हुन्छ।

डा. मिश्रले आफ्नो सम्बोधनमा “Digital Transformation = Sustainable Development” भन्ने अवधारणालाई प्रमुख सन्देशका रूपमा प्रस्तुत गरे। उनका अनुसार डिजिटल रूपान्तरण केवल सफ्टवेयर, उपकरण वा स्वचालनको प्रयोग मात्र होइन, संस्थाको सोच, नेतृत्व, कार्यशैली, निर्णय प्रणाली तथा दिगो विकासप्रतिको प्रतिबद्धतामा परिवर्तन ल्याउने व्यापक व्यवस्थापकीय यात्रा हो। उनले आधुनिक उद्यमहरूले प्राकृतिक स्रोत, ऊर्जा, वातावरण, सामाजिक आवश्यकता तथा प्रविधिमैत्री उत्पादन प्रणालीबीच सन्तुलन कायम गर्दै अगाडि बढ्नुपर्ने बताए।

उनले भने, “डिजिटल रूपान्तरणको वास्तविक अर्थ प्रविधिको प्रयोग मात्र होइन, प्रविधिमार्फत समाज, संस्था र प्रकृतिप्रतिको जिम्मेवारीलाई प्रभावकारी रूपमा कार्यान्वयन गर्नु हो।”

डा. मिश्रले प्रस्तुत गरेको Entrepreneur Ecosystem सम्बन्धी अवधारणामा उद्यमशीलता विकासलाई क्रमिक, प्रयोगात्मक तथा परिणाममुखी प्रक्रियाका रूपमा व्याख्या गरिएको थियो। यस अवधारणाअनुसार Existing Base बाट प्राप्त अनुभव, स्थापित अभ्यास तथा संस्थागत स्थिरतालाई आधार बनाउँदै Stability निर्माण हुन्छ। त्यसपछि पाँच चरणीय नवप्रवर्तन सीढीमार्फत सफलता हासिल गर्न सकिन्छ।

यी पाँच चरणहरूमा Need/Lead, Idea Pipeline, Pilot & Validate, Commercialize तथा Improvement Cycle समावेश छन्। डा. मिश्रका अनुसार स्थिर आधारबाट सुरु भएको संस्था वा उद्यमले यी चरणहरू सफलतापूर्वक अपनाउँदा Agility Jumps अर्थात् छिटो अनुकूलन, प्रयोग, सिकाइ तथा सुधार गर्ने क्षमता विकास गर्छ। यही चपलता अन्ततः सफलतामा रूपान्तरण भई Growth Edge सम्म पुर्‍याउँछ, जसलाई उनले disruptive projections, imagination, scale and growth को परिणामका रूपमा व्याख्या गरे।

चित्रः डा. मिश्रद्वारा प्रस्तुत उद्यमशीलता इकोसिस्टमको परिष्कृत अवधारणा

चित्रमा Existing Base बाट Stability निर्माण हुने, पाँच चरणीय सीढीमार्फत Agility Jumps हासिल हुने तथा अन्ततः Growth Edge हुँदै Success प्राप्त हुने प्रक्रिया देखाइएको छ। Growth Edge लाई disruptive projections, imagination, scale and growth को उपलब्धिका रूपमा प्रस्तुत गरिएको छ।

डा. मिश्रले उद्यमशीलताको वास्तविक सफलता केवल नयाँ विचार सिर्जनामा सीमित नहुने बताए। उनका अनुसार विचारलाई परीक्षणयोग्य, कार्यान्वयनयोग्य, बजारमुखी तथा विस्तारयोग्य बनाउनु नै नवप्रवर्तन व्यवस्थापनको मूल उद्देश्य हो। उनले पुराना अनुभव र नयाँ कल्पनाशील सोचबीच सन्तुलन कायम गर्नुपर्नेमा जोड दिए। स्थिरताबिना दिगोपन सम्भव नहुने र चपलताबिना वृद्धि सम्भव नहुने उनको धारणा थियो।

उनले मधेश विश्वविद्यालयले अवलम्बन गरेको Academic Excellence Path लाई पनि अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चमा प्रस्तुत गरे। उक्त मार्गचित्रमा स्रोत, आधारभूत अनुसन्धान, लागू अनुसन्धान, नवप्रवर्तन तथा व्यावहारिक प्रयोगलाई क्रमबद्ध रूपमा जोडिएको छ। विश्वविद्यालयले पुस्तक, अनुभव, स्रोत व्यक्ति, सामाजिक सञ्जाल, क्लाउड स्रोत, सामुदायिक सहभागिता तथा अन्तर्राष्ट्रिय शैक्षिक साझेदारीलाई ज्ञान उत्पादनका आधारका रूपमा अघि सारेको उनले उल्लेख गरे।

चित्रः डा. मिश्रद्वारा प्रस्तुत Academic Excellence Path अवधारणा

डा. मिश्रका अनुसार मधेश विश्वविद्यालयको शैक्षिक उत्कृष्टता मार्ग केवल कक्षाकोठामा आधारित शिक्षामा सीमित छैन। यसले विद्यार्थी, शिक्षक, क्याम्पस, समाज, करियर परामर्श, प्लेसमेन्ट, सामाजिक LMS प्रणाली, अनुसन्धान प्रकाशन तथा परीक्षण गरिएको ज्ञान हस्तान्तरणलाई एउटै शैक्षिक प्रणालीमा जोड्ने प्रयास गरेको छ। उनले “Work, Apply and Results” अर्थात् काम गर्ने, लागू गर्ने र नतिजा हासिल गर्ने दृष्टिकोणलाई आधुनिक विश्वविद्यालय शिक्षाको केन्द्रमा राख्नुपर्ने बताए।

मधेश विश्वविद्यालयले अवलम्बन गरेको जिम्मेवार शिक्षा अभ्यासबारे पनि सम्मेलनमा विशेष चर्चा भएको थियो। डा. मिश्रले स्नातक तह पूरा गरेपछि प्रत्येक विद्यार्थीले एक रुख रोप्ने अभ्यासलाई जिम्मेवार शिक्षा सिद्धान्तको व्यावहारिक प्रयोगका रूपमा प्रस्तुत गरे। उनका अनुसार डिग्री प्राप्त गर्नु केवल व्यक्तिगत शैक्षिक उपलब्धि मात्र नभई समाज र प्रकृतिप्रतिको जिम्मेवारी स्वीकार गर्ने अवसर पनि हो। उक्त अभ्यासलाई सम्मेलनका सहभागीहरूले प्रशंसनीय, नवीन तथा अनुकरणीय पहलका रूपमा लिएका थिए।

उनले भने, “शिक्षाको सफलता केवल प्रमाणपत्रमा मात्र मापन हुँदैन। विद्यार्थीले समाज, वातावरण र भावी पुस्ताप्रति कस्तो योगदान दिन्छ भन्ने कुराले शिक्षाको वास्तविक प्रभाव निर्धारण गर्छ।”

दारु सलाम विश्वविद्यालयको उक्त अन्तर्राष्ट्रिय सम्मेलनमा उद्यमशीलता, नवप्रवर्तन, डिजिटल रूपान्तरण, नेतृत्व विकास, अनुसन्धान तथा व्यावसायिक दक्षता अभिवृद्धिजस्ता विषयमा विभिन्न देशका विद्वान्, अनुसन्धानकर्ता, उद्यमी तथा नीति–निर्माताहरू सहभागी थिए। सम्मेलन शुक्रबार, १२ जुन २०२६ मा अनलाइन माध्यमबाट सम्पन्न भएको थियो।

प्रा. डा. मिश्रले आधुनिक उद्यमहरूले नवप्रवर्तनलाई केवल नयाँ उत्पादन वा सेवामा सीमित नराखी व्यवस्थापन प्रणाली, कार्यप्रवाह, ग्राहक सेवा, वित्तीय निर्णय, जोखिम व्यवस्थापन, संस्थागत संस्कृति तथा वातावरणीय दायित्वसँग पनि जोड्नुपर्ने बताए। डिजिटल प्रविधिको प्रभावकारी प्रयोगले संस्थाहरूलाई छिटो निर्णय लिन, लागत घटाउन, दक्षता बढाउन, पारदर्शिता कायम गर्न तथा बदलिँदो बजारसँग अनुकूल हुन सहयोग गर्ने उनको भनाइ थियो।

उनका अनुसार डिजिटल रूपान्तरणलाई सफल बनाउन स्पष्ट नेतृत्व, दक्ष जनशक्ति, अनुसन्धान तथा नवप्रवर्तनमा लगानी, साइबर सुरक्षा, तथ्यांक व्यवस्थापन, सामाजिक उत्तरदायित्व तथा परिवर्तनलाई स्वीकार गर्ने संगठनात्मक संस्कृतिको आवश्यकता पर्दछ। विशेषगरी विकासोन्मुख मुलुकहरूका लागि डिजिटल रूपान्तरण दिगो विकास लक्ष्य हासिल गर्ने प्रभावकारी माध्यम बन्न सक्ने उनले बताए।

मधेश विश्वविद्यालय, वीरगञ्ज, पर्साका डिनका रूपमा कार्यरत प्रा. डा. अञ्जय कुमार मिश्र व्यवस्थापन, अनुसन्धान, नवप्रवर्तन तथा व्यावहारिक व्यवस्थापन मोडल विकासका क्षेत्रमा सक्रिय व्यक्तित्वका रूपमा परिचित छन्। विभिन्न अनुसन्धान प्रकाशन, कपीराइट, पेटेन्ट तथा व्यवस्थापनसम्बन्धी योगदानमार्फत उनले नेपालको व्यवस्थापन विज्ञानलाई अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा परिचित गराउन महत्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गर्दै आएका छन्।

दारु सलाम विश्वविद्यालयको उक्त सम्मेलनमा डा. मिश्रको मुख्य वक्तव्यले नेपालका विश्वविद्यालय, उद्यम तथा अनुसन्धान संस्थाहरू पनि विश्वव्यापी नवप्रवर्तन बहसमा प्रभावकारी रूपमा सहभागी हुन सक्षम रहेको सन्देश दिएको छ। सहभागीहरूले मधेश विश्वविद्यालयको Academic Excellence Path, अनुसन्धान–आधारित शिक्षा, सामाजिक प्रभावमुखी ज्ञान हस्तान्तरण तथा स्नातकसँगै रुख रोप्ने जिम्मेवार शिक्षा अभ्यासको विशेष प्रशंसा गरेका थिए।

सम्मेलनले गुणस्तरीय शिक्षा, अनुसन्धान तथा नवप्रवर्तन, सामाजिक प्रभाव, नेतृत्व उत्कृष्टता, वातावरणीय जिम्मेवारी तथा दिगो उद्यमशीलतालाई प्रवर्द्धन गर्न प्रविधिमैत्री विकासका लागि अन्तर्राष्ट्रिय सहकार्य आवश्यक रहेको निष्कर्षसमेत निकालेको छ।